Share |

Đi trẩy nước non Cao Bằng

Định từ Hà Nội sẽ đi Cao Bằng bằng xe máy. Bạn bè dọa không khéo sẽ... "bỏ xác" không ở đèo Giàng thì cũng nơi đèo Gió, nếu đi hướng Bắc Kạn sang; còn nếu theo hướng Lạng Sơn qua thì cũng... "dính đòn" không ở đèo Bông Lau cũng nơi đèo Ngườm Kim! Đã từng đi tứ xứ, nhưng nghe nhiều người "góp ý" cũng đâm ra chờn chợn! Đành bắt ô tô khách mà... "đi trẩy nước non Cao Bằng" vậy!

Đến Phủ Thông. Nhớ ở đây rẽ trái là về Ba Bể. Còn bây giờ xe chạy thẳng là đi Cao Bằng. Qua thị trấn Nà Phặc thì đến đèo Giàng. Xe dừng, nghỉ giải lao. Cơ man nào là măng thẩu! Măng vầu măng mai được bà con Tày, Dao ở đây làm chua cùng ớt đỏ bỏ thẩu kê bày la liệt trong các lán trại nơi chân đèo để bán cho khách vãng lai. Mua một thẩu, nhón một nhúm nhấm thử. Trời ơi, cay! Cay xé lưỡi! Bỗng dưng liên tưởng mà nhớ anh lính thú ngày xưa nơi miền biên viễn:

Ba năm trấn thủ lưu đồn
Ngày thì canh điếm tối dồn việc quan
Chém tre đẵng gỗ trên ngày
Hữu thân hữu khổ phàn nàn cùng ai
Ăn thì măng trúc măng mai
Những giang cùng nứa, lấy ai bạn cùng!...

Đến đèo Gió, cũng cảnh tượng như đèo Giàng. Nghĩ lại những lời "đồn thổi" của bạn bè về hai con đèo. Có hơn gì đèo Cả, đèo Hải Vân đâu, càng không là gì so với Mã Pì Lèng ở Đồng Văn! Xe chạy u u, gió ru man mác, bất giác nhớ câu hát dạng đồng dao "Cao Bằng Cao Bẳng Cao Băng/ Cao hơn ngọn núi, cao... bằng ngọn tre!" mà tự mỉm cười và nghĩ vẩn vơ rằng... có thật thế không? Lại nhớ ý nói vui: Cao Bằng ở trên cao nhưng lại rất... bằng! Đến nơi mới thấy không "gập ghềnh" như một số trung tâm tỉnh lỵ khác trong vùng, cũng không bằng phẳng lắm, mà có cái nét từa tựa trung du!

Thương hai người bạn trẻ họ Nông phóng viên báo Cao Bằng quá! Biết mình tranh thủ thời gian nên hai "chú em" đã nhiệt tình dầm mưa đội nắng đưa đi bất cứ nơi đâu, bất cứ lúc nào! Ừ, thì đi. Đầu tiên là về Hà Quảng thăm hang Pắc Bó. Chiếc hang đá nhỏ giữa lưng chừng đồi, núp dưới tán rừng rậm rạp. Năm 1979 chiến tranh biên giới nổ ra, hang bị đạn pháo khoét thủng một lỗ tròn trên đỉnh nóc. Bước xuống lòng hang, nay không còn tối nữa, nhưng vẫn nhớ tứ thơ Chế Lan Viên:

Chúng ta đến Nha Trang ngắm trời bể đẹp
Có hay đâu hang Pắc Bó gió lùa
Giường Lãnh tụ là hai hàng đá ghép
Mảnh áo chàm Bác mặc quá đơn sơ...

Luồn lách vòng vo quanh đầu nguồn suối Lê-nin ngắm chiếc "Bàn đá chông chênh dịch sử Đảng" rồi thập thững trèo lên cột mốc 108, nơi chỉ một bước chân là Người từ bên Trung Quốc đã về đến Việt Nam!

Trở ra thôn Nà Mạ, nơi một hóc ruộng hẹp kẹt dọc giữa hai chân núi choãi, vào viếng mộ Kim Đồng Nông Văn Dền. Mộ táng dưới chân núi, ngay chỗ hy sinh. "Có cái chết hóa thành bất tử"! Rưng rưng tưởng tượng cái "anh Dền" này chắc là rất giống mấy cậu thiếu niên Tày - Nùng đáng yêu vừa bắt gặp tung tăng dọc đường ngoài kia! Một cảm xúc vừa yêu thương vừa quý trọng dâng ngợp trong lòng.

Đi Nguyên Bình. Rừng Trần Hưng Đạo thâm nghiêm trầm mặc. Dừng ở bãi đất nhỏ chân rừng. Nơi này ngày 22-12-1944 một đội quân chỉ có 34 người "áo vải chân không đi lùng giặc đánh" (Thơ Hồng Nguyên) được thành lập. Tấm phù điêu to rộng tạc lại nguyên xi bức hình tư liệu 34 con người đang thề quyết tử. Có người tỉ mẩn "phát hiện" ra một trùng lặp "hi hữu" ngẫu nhiên: Nếu cộng ngày và tháng thành lập đội quân (22+12=34), hoặc lấy hai số cuối của năm là 44 trừ cho số 9 đứng trước rồi trừ tiếp số 1 đứng trước nữa thì cũng sẽ ra 34 (44-9-1=34)! Luồn lách cây rừng, trèo lên tụt xuống mấy sống trâu thì đến nơi có căn lán đóng quân của 34 chiến sĩ Việt Nam Tuyên truyền giải phóng quân khi ấy. So với Pắc Bó, nơi đây còn giữ nguyên vẻ thẳm xa hoang vắng. Mà như thế này có khi còn tạo được cảm xúc nguyên sơ của một thời lịch sử, chứ không khéo như nhiều nơi đã gần như biến thành khu... du lịch!

Hai bạn trẻ lại đưa thăm khu tưởng niệm đồn Phai Khắt, là một trong hai nơi khi vừa thành lập, đội quân non trẻ thô sơ đã tập kích trận đầu và thắng lớn. Bất giác như nghe đâu đây vọng lại khúc chiêu hồn "Mờ trong bóng chiều một đoàn quân thấp thoáng. Núi cây rừng lắng bóng trong hình dáng của người anh hùng...". Một luồng cảm xúc uy linh thế nào mà nước mắt chảy ròng trong khói hương tưởng niệm!

Bạn gợi ý mai về Trùng Khánh chơi thác Bản Giốc. Cái thác nước nổi tiếng này năm lớp Ba trường làng (1964) tít tận trong Nam tôi đã học ở một bài tập đọc. Bạn bảo bây giờ dòng sông Quây Sơn làm nên thác đẹp ấy đã chia đôi, chỉ một nửa thuộc bên này! Cũng năm lớp Ba ấy tôi đã đọc bài sử về Nùng Trí Cao. Nhân vật lịch sử này có hai chiều quan điểm. Nhưng ở bên nào thì cũng là hình tượng một anh hùng nhuốm màu huyền thoại. Người từng được vua Lý Thái Tông bắt được rồi tha, rồi phong đến Thiếu Bảo; người từng đánh chiếm đến 8 châu rộng lớn của nhà Tống, làm Tống Nhân Tông điên đầu là đâu phải đùa! Người bạn trẻ chỉ về một vùng núi xa xanh bảo nơi ấy là thành Nà Lữ, nơi đóng quân của nghĩa binh xưa, nay hãy còn đền Khâu Sầm Đại Vương thờ Nùng Trí Cao, hằng năm lễ hội vào mồng Mười tháng Giêng. Thì ra hôm nay mới đến được Cao Bằng nhưng chuyện ở Cao Bằng thì đã học, đã đọc, đã biết từ lúc còn để chỏm! Nhưng... tiếc quá, cả hai nơi đều hẹn dịp khác thôi, mai phải quay về!

Đêm thị xã Cao Bằng tĩnh lặng, trong veo. Đoạn thành nhà Mạc phế tích hoang toàng càng như trầm tư cô tịch hơn bên ánh sáng hắt đèn của phố phường yên tĩnh. Sông Hiến sông Bằng lặng lẽ phận mình. Mọi âm thanh vang động của Cao Bằng nghe lắng vọng âm âm như một tiếng đàn đêm cô tịch! Ơ, đúng rồi, nhớ ra rồi... tiếng đàn đêm! Thảo nào mà cô bạn nhỏ người Tày xinh đẹp quê Đông Khê của Cao Bằng này có hẳn tập thơ tên "Tiếng đàn đêm"! Sực nhớ ra và... gọi bạn! Bạn đến với cả tập thơ mỏng mảnh xinh xắn và bình rượu núi trong veo. Thế là bên điểm hợp lưu Nước Giáp của sông Hiến sông Bằng mấy bạn bè nhẩn nha nhấm nháp... tiếng đàn đêm của Cao Bằng hoang sơ thơ mộng! Men rượu núi không lẫn vào đâu được!...

... Xin mượn mấy câu này của anh bạn thơ trẻ Hoàng Việt cùng đi để... gửi lại Cao Bằng khi tạm biệt:

Chưa lên cao đã gặp Cao Bằng
Chưa thấy gió đã đèo Giàng đèo Gió...
Chưa đi hết Ngườm Ngao, Bản Giốc
Đã sóng soài đèo Mã Phục dồn chân...
Lỡ để lại nhà những cái cùng con
Tôi đi cho hết nước non Cao Bằng!...

Tạ Văn Sỹ

Comments (0)

Subscribe to this comment's feed

Write comment

smaller | bigger

busy

Tin mới hơn:
Tin cũ hơn: