Blog CaoBangPro Online - Du lich Cao Bang

Nghệ thuật

Viết về Cao Bằng

Các dịch vụ

Việc làm

TT mộ Liệt sỹ

Share |

Mỏ thiếc Tĩnh Túc xưa và nay

06:54, 10/03/2011 Quê hương Cao Bằng

Mỏ thiếc Tĩnh Túc ngày xưa là xã Hồng Việt thuộc châu Nguyên Bình có nhiều khoáng sản quý hiếm như vàng, bạc, ăng ti moan, thiếc, vonphram, măng gan, kim loại phóng xạ, urani… có giá trị công nghiệp cao là nguyên liệu chiến lược.

Thời xưa địa danh Tĩnh Túc gọi là Thin Tốc (nghĩa là đá rơi) cách tỉnh lỵ Cao Bằng 65km. Thời kỳ cách mạng (1934) được đặt tên là khu Kim Sơn.

Thời nhà Lý (1039) thời Lê sơ thế kỷ thứ XV một số người Hoa đã thuê dân địa phương đào đãi vàng thủ công.

Khi thực dân Pháp chiếm Cao Bằng (1886) có 9 chủ mỏ tranh giành nhau, đến năm 1903 có 3 công ty cạnh tranh thắng lợi hợp nhất thành công ty Thiếc Cao Bằng. Lúc đầu khai thác thủ công nên năng suất thấp chỉ thu được 40% tổng số vốn đầu tư, sản lượng hàng năm đạt trung bình từ 8-12 tấn quặng. Từ năm 1914-1918 sau đại chiến thế giới lần thứ nhất mới xây dựng nhà máy sàng, có xe goòng vận chuyển quặng. Cuối tháng 7 - 1917 nhà máy thủy điện Tả Sa hoạt động cung cấp điện cho mỏ công suất 500kw điện 3 pha, sau đó xây tiếp thủy điện Nà Ngàn cách Tả Sa 3km, công suất 750kw, đây là nhà máy thủy điện đầu tiên của tỉnh và cả nước.

Năm 1935 kỹ sư Lê A chỉ huy làm đường ô tô từ Tĩnh Túc qua Phia Đén - Nà Phặc để chuyển quặng về xuôi, không phải qua thị xã Cao Bằng nữa.

Năm 1937 - 1940 sản lượng cao nhất 500 tấn thiếc, 400 tấn vonphram và 5kg vàng (thực tế số vàng nhiều hơn) có hơn 2000 công nhân người Hoa, Kinh, người địa phương. Lượng người Việt Nam thấp hơn người Hoa 40%, lượng công nhân nữ thấp hơn nam 20%. Chúng lại phát hành tiền riêng của Mỏ chỉ tiêu được ở mỏ để giữ chân công nhân. Hơn 40 năm Pháp đã khai thác khoảng 20.000 tấn thiếc, 3000 tấn vonphram, 160kg vàng. Về sản lượng Mỏ thiếc Tĩnh Túc xếp thứ nhất trong nước, xếp thứ hai toàn Đông Dương, sau mỏ Pa Thản nước Lào. Năm 1940 Nhật vào chiếm Mỏ Thiếc tiếp tục khai thác quặng nhưng sản lượng ít vì máy móc Pháp đã phá hủy một phần. Khi Đảng Cộng sản Đông Dương ra đời đã lãnh đạo công nhân ở vùng Mỏ này đứng lên đấu tranh cách mạng (thời kỳ 1927-1945). Ngày 9 - 4 - 1927, đồng chí Hoàng Đình Giong và đồng chí Ninh Văn Phan vào mỏ thiếc Tĩnh Túc ở nhà ông Sếp Tùy, sau đó đi Đầm Hồng, Bản Ty ở Tuyên Quang để tuyên truyền cách mạng đồng chí Phan ở lại Tĩnh Túc. Ngày 1 - 5 - 1927 thành lập Hội Việt Nam cách mạng thanh niên có 10 hội viên. Đồng chí Bùi Văn Giao tức Hồng Sơn làm thư ký. Tháng 2 - 1929 thành lập Thanh niên Cộng sản đoàn có 10 hội viên, anh Hồng Sơn làm thư ký.

Đồng chí Hoàng Đình Giong, Phù Bá Nhân (tức Khánh Phù), Nông Văn Đô (tức Bích Giang), Lê Đoàn Chu (tức Nam Cao) vào Mỏ thành lập chi bộ Đảng. Ngày 21 - 10 - 1930 chi bộ Đảng được thành lập ở đền Ông Búa. Đồng chí Hồng Sơn làm bí thư, đồng chí Trí Châu làm phó bí thư, đồng chí Hoàng Phương làm ủy viên, có 2 tổ đảng ở tổ khai thác và tổ nhà máy gồm 10 đảng viên. Các tổ chức quần chúng có công hội đỏ, thanh niên phản đế đồng minh, thanh niên xích vệ độc, phụ nữ giải phóng. Đến năm 1935 có 20 đảng viên. Năm 1936 Đảng lãnh đạo tổ chức đình công một tuần lễ, đòi tăng lương, giảm giờ làm, trả lại số lượng bị giảm 25%, mỗi ngày làm việc 8 giờ, chủ nhật phải được nghỉ, nếu đi làm phải trả thêm lương, chống đánh đập công nhân, lương nam nữ bình đẳng, có chế độ bảo hiểm an toàn lao động, ốm đau được điều trị, cấp thuốc. Ta treo cờ búa liềm chào mừng kỷ niệm ngày lao động quốc tế 1 - 5, ngày Xô Viết Nghệ Tĩnh, ngày công xã Ba Lê (pari) bí mật phát hành báo Cờ Đỏ, Cờ giải phóng, báo Lao Động, báo Nhánh Lúa, Tin tức, Đời nay. Cuộc đấu tranh giành thắng lợi, chúng tăng 15% lương, nhưng cấm hội họp, cấm đá bóng, chúng mở sòng bạc bóc lột anh em, chúng bắn tỉa từng người chúng nghi là cộng sản rồi đưa đi thủ tiêu mất tích.

Tháng 4 - 1934, đồng chí Hồng Phương đại diện chi bộ Đảng ở Mỏ đi dự Đại hội Đảng ở Long Châu (Hội nghị này cử đại biểu đi dự Đại hội Đảng ở Ma Cao). Tại Đại hội ở Long Châu, Mỏ Thiếc Tĩnh Túc được quyết định là khu đặc biệt lấy tên là khu Kim Sơn.

Thời kỳ 1936 - 1939, Mặt trận bình dân Pháp lên nắm chính quyền, Đảng ta đấu tranh công khai, nửa hợp pháp mở cuộc vận động dân chủ ở Đông Dương. Thời kỳ này, Tổng thống Pháp cử Justin Gôđa làm tổng thanh tra hạng nhất có nhiệm vụ nghiên cứu kiểm tra về lao động, y tế và thiết chế xã hội ở các thuộc địa. Sáng thứ tư ngày 17 - 2 - 1937 tức ngày 7 tháng giêng năm Đinh Sửu phái đoàn Gôđa đến Tĩnh Túc, gần 2000 nhân dân Cao Bằng đón đoàn ở Cây số 5 và Vò Bẻ, xã Đề Thám huyện Hòa An nay thuộc Thị xã, để đưa bản dân nguyên đời tự do, dân chủ, cơm áo, hòa bình. Đến năm 1939 Mặt trận bình dân đổ, Pháp lại ra tay khủng bố cách mạng và các cơ sở Đảng, các hội quần chúng phải rút vào hoạt động bí mật.

Năm 1940 - 1945 Nhật chiếm Mỏ lại tiếp tục khai thác quặng, khủng bố, giết hại một số công nhân có cảm tình với cách mạng. Cuối năm 1947 Pháp tiến công lên Việt Bắc, tái chiếm Cao Bằng, Tĩnh Túc. Trước đó, Mỏ đã bị Nhật phá hủy máy móc, khi chúng rút chạy khỏi Cao Bằng vào năm 1945, nên Pháp chỉ có 30 công nhân khai thác thủ công được 20 Kg thiếc tinh quặng.

Năm 1950 Pháp rút chạy khỏi Cao Bằng, toàn tỉnh được giải gióng, tỉnh thành lập xí nghiệp quản lý Mỏ thiếc có 56 công nhân, đến năm 1954 đã có 578 công nhân.

Ngày 20 - 11 - 1956, được Liên Xô giúp đỡ ta, Chính phủ đã đưa 400 kỹ sư và công nhân với 2000 tấn máy móc, thiết bị khôi phục lại Mỏ. Lúc này Mỏ có 2000 công nhân, sản lượng thiếc, vônphram năm 1956 đạt 56,376 tấn quặng, năm 1959 đạt 366,478 tấn quặng, năm 1962 đạt 619,163 tấn quặng và 11 kg vàng.

Ngày 15 - 9 - 1958, Bác Hồ lên thăm Mỏ Thiếc, lúc này Mỏ có 2000 công nhân, 150 đảng viên, có 174 lao động xuất sắc, 26 chiến sĩ thi đua. Bác Hồ tuyên dương công nhân có 815 sáng kiến cải tiến kỹ thuật, 277 tổ lao động xã hội chủ nghĩa, tổ cơ khí được tuyên dương anh hùng lao động.

Trong buổi nói chuyện với công nhân Bác nói: Ở đây công nhân miền ngược, miền xuôi có cả phụ nữ nữa đã biết lái máy (chị Triệu Thị Soi lái máy ủi) nhưng cũng là mới tiến bộ bước đầu, ở Liên Xô cũng có những phụ nữ là các nhà khoa học, có phụ nữ lái máy bay. Bác hỏi chị Triệu Thị Soi lái máy gạt xe có bị đổ không? Chị trả lời “có ạ” Bác bảo như thế là lãng phí. Năm 1964 sản lượng cao là 505 tấn thiếc và 18 kg vàng.

Do khai thác thiếu định hướng nên khối lượng sản phẩm thiếc dần dần giảm xuống. Từ năm 2000 - 2005 nhà nước cho phép tư nhân khai thác ở các điểm quanh vùng Nguyên Bình, sản lượng đạt trên 41 ngàn tấn sắt, vônphram, vàng.

Mỏ Thiếc ngày nay thành công ty khoáng sản và luyện kim Cao Bằng tốc độ bình quân hàng năm tăng 15% doanh thu năm 2007 đạt 80 tỷ đồng thu nhập bình quân 3 triệu đồng người/tháng.. Công ty chủ trương nâng cấp nhà máy thủy điện Tả Sa, Nà Ngần, Nà Han, Bản Bắc để cung cấp điện cho công nghệ luyện kim và phục vụ sinh hoạt có gia đình công nhân ở thị trấn Tĩnh Túc. Từ việc có đủ điều kiện ổn định năng xuất nâng cao mức sống công nhân được cải thiện. Công nghệ khai thác khoáng sản đạt nhiều thành tựu. Năm 2009 doanh thu đạt 248 tỷ đồng, thu nhập bình quân 3.8 triệu đồng/người/tháng.

Ngày nay khu mỏ tiếp tục hoạt động với những công trình máy móc hiện đại như khu nhà tuyển quặng, lò luyện thiếc, hệ thống tời dây 2 km, hệ thống bơm, khu nhà ăn, phục vụ đời sống công nhân. Thị trấn Tĩnh Túc nay có trên 5000 dân đa số là gia đình công nhân qua các thế hệ ba bốn đời.

Ngày 15 - 9 - 2010, Tập đoàn công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam đã tổ chức Lễ kỷ niệm 52 năm Ngày truyền thống ngành Than - Khoáng sản và khánh thành Công trình lịch sử truyền thống văn hóa Mỏ thiếc Tĩnh Túc là Tượng đài Chủ tịch Hồ Chí Minh và bức phù điêu Bác Hồ về thăm Mỏ thiếc Tĩnh Túc ngày 15-9-1958. Tượng đài chủ tịch Hồ Chí Minh được đúc bằng đồng cao 3,6m, bệ đá bằng than đá Thanh Hóa cao 3,4m nằm trên khuôn viên trung tâm mỏ. Công trình có kiến trúc nghệ thuật hoành tráng, có ý nghĩa lịch sử tuyên truyền, giáo dục sâu sắc, đáp ứng niềm mong mỏi của bao thế hệ công nhân Mỏ.

Nguyễn Xuân Toàn (www.caobang.gov.vn)

Set as favorite

Bookmark

Email this