Blog CaoBangPro Online - Du lich Cao Bang

Năm 1952 đời vua Lê Thế Tông, đời chúa Trịnh Tùng, niên hiệu Quang Hưng thứ 17, Mạc Kính Cung chạy lên Cao Bằng, năm 1594 tự xưng là vua Càn-Thống đặt Vương phủ ở Cao Bình – Nà Lữ.

Mạc Kính Cung lo chấn chỉnh kỷ cương mọi mặt thu phục lòng dân, mở các khoa thi thu dụng nhân tài khuyến khích phát triển nghề nông, nghề thủ công, mở chợ búa, đường xá nhất là việc phòng thủ đề phòng nhà Lê lên chinh phạt, chiêu binh, luyện mã, quân cơ ngũ chỉnh tề, sửa sang các thành trì và đắp nhiều thành nhỏ trong rừng núi Phúc Tăng (Lam Sơn xã Hồng Việt để lập thế cố thủ tiến thoái lưỡng tiên. Sự nghiệp đó nhằm duy trì để nghiệp lâu dài bền vững ở Cao Bằng khi thời cơ đến sẽ lấy lại Thăng Long, thu phục cả nước như thủa khai sáng Mạc Miền.

Trải qua 3 đời vua, 85 năm ở Cao Bằng (1592-1677) Mạc Kính Cung, vua Mạc Kính Khoan, Mạc Kính Vũ đã tổ chức 3 tuyến phòng thủ. Tuyến ngoại vi dài 30 cây số có các đại đồn Mục Mã, Khau Cút, Khau Đồn, Háng Quang và các đồn lẻ như Bản Tấn, Phya Vịa, Vỏ Giẳng, Khau Lêu, Vò Dẻ, Vò Đuổn, Đổng Lân, Khau Lừa.

Khu trung tâm có thành Nà Lữ, Bản Phủ, chợ Háng séng Cao Bình.

Tuyến cố thủ ở trên dãy núi đá Thiên Sơn, (nay là Lam Sơn xã Hồng Việt) có Lũng Hoàng, Lũng Chung nơi vua ở có bàn công đáng (công đường) ở gần Nà Giảo, nơi họp các triều thần.

Thời vua Lê Hy Tông là thời thịnh trị (1677) thời cơ đã đến khi Ngô Tam Quế nhà Minh chống lại nhà Thanh bị diệt, nhà Mạc giúp binh lương cho Ngô Tam Quế, nên nhà Thanh không giúp nhà Mạc nữa và mất chỗ dựa.

Tháng 2 năm Đinh Tỵ (1677) niên hiệu Vĩnh Trị thứ hai đời vua Lê Hy Tông, đời chúa Trịnh Tạc cử các tướng Đinh Văn Tả làm thống lĩnh, tướng Nguyễn Hữu Đăng, Hoàng Triều Ninh, Hoàng Triều Hoa… cắt quân từ 5 trấn và quân Thiết đột của kinh thành lên Cao Bằng chinh phạt Mạc Kính Vũ.

Đại quân nhà Lê tiến lên Cao Bằng theo 2 hướng:

- Hướng thứ nhất do Đinh Văn Tả và Hoàng Triều Ninh từ Bắc Ninh lên Thất Tuyền (Thất Khê) đánh vào đại đồn Mục Mã. Đạo thứ hai do tướng Nguyễn Hữu Đăng và Hoàng Triều Hoa theo hướng Bạch Thông, Cảm Hoá đánh vào Khau Đồn, Khau Cút. Triều đình lại cử phiên thần Thái Nguyên là thống quốc công Hà Trí Sỹ đem quân bản địa vây mặt Tây Bắc từ Bạch Thông, Ba Bể đến Bảo Lạc chặn quân Mạc.

Do vấp phải du binh nhà Mạc tập kích, cướp lương thảo, do mưa to, nước sông suối dâng cao cuốn trôi cả người, do lam sơn chướng khí quân ốm đau, giảm binh lực đi một nửa, nên tiến chậm, đến tháng 5 cả 2 đạo quân mới hợp vây và công kích vào các cụm cứ điểm ngoại vi rồi thừa thắng, tổng tiến công vào kinh thành Mạc phủ ở Cao Bình.

Diễn biến trận đánh lớn vào Cao Bình như sau: Mạc Kính Vũ đưa quân cấm vệ hùng mạnh vào cuộc chiến, lợi dụng nước sông lên cao làm chiến tuyến lợi hại chặn quân Lê. Cuối tháng 6 nhờ có Hoàng Công Đình (người Đà Quận, xã Xuân Lĩnh nay là xã Hưng Đạo) làm hội ứng cùng một nhóm quân bất ngời tập kích vào sườn cánh  hữu quân Mạc, bắt được một số quân Mạc đem nộp Đinh Văn Tả, tướng Mạc tên là Kiên lưỡng lự trong việc tiến thoái. Thừa cơ, quân Lê chọc thủng tuyến phòng thủ. Quân Thiết đột của tướng Ninh vượt sông Máng (sau làng Đà Quận) bỏ cả voi, ngựa làm nhanh cầu phao, kéo được các cánh quân qua sông. Tướng Đăng đánh thọc sườn đồi phía Đông từ Gia Cung, Tướng Cần lên Khau Máng chiếm Ly cung Đống Lân rồi chặn không cho Mạc rút lên Nước Hai (Nặm Thoỏng).

Hướng trung tâm do tướng Hoàng Triều Hoa chỉ huy vượt qua cánh đồng Tổng Chúp tiến thẳng vào Vương phủ đóng ỏ Bản Phủ và chi viện cho ba cánh quân đang tiến lên phía trước.

Quân Mạc đã chuẩn bị rút lui về miền Phúc Tăng – Bà Đông trên núi đá (Lam Sơn). Tướng Mạc tên là Kiên và Chiêu đã khôn khéo lập kế nghi binh đưa vua Mạc (giả) ngồi lên kiệu đỏ, có che lọng vàng, quân cấm vệ đi hai bên mặc áo hồng khăn đỏ rút lên Nước Hai. Kế nghi binh đã thu hút được quân Lê truy bắt Kính Vũ. Thực ra Kính Vũ đã cùng triều thần sang Nà Lữ rồi chuyển tiếp lên Lũng Hoàng. Vua Mạc thiết triều ở công đường, nay gọi là bản Cổng Đáng ở Nà Giảo. Từ Lũng Hoàng, Kính Vũ chỉ huy đánh lại nhà Lê, đánh đồn Háng Quang, Háng Hoá, các cầu phao, các đường tiếp viện từ Lạng Sơn, Thái Nguyên lên Cao Bằng.

Quân Lê chiếm Cao Bình vào tháng 8 – 1677, lúc ấy mùa nước lũ, cầu phao thì bị quân Mạc phá. Khi Tướng Ninh vượt được qua sông vào thành Nà Lừ thì thành đã chống rỗng, quân Mạc đã chuyên chở lương thảo lên vùng núi Lũng Hoàng. Thấy vậy, Tướng Đinh Văn Tả cho người về Thăng Long xin viện binh và lương thảo rồi lại mở cuộc tiến công vào dinh lũy nhà Mạc ở Kê Tạnh – Phúc Tăng. Tướng Hoàng Triều Hoa đánh vào Kê Tạnh – Phúc Tăng. Tướng Nguyễn Hữu Đang đánh vào đồn Khau Thước (núi Bế Khác Thiệu) và Yên Minh. Tướng Lê Duy Khu đánh tập hậu vào vùng Kỳ Chỉ - Gia Bằng (Xã Minh Tâm huyện Nguyên Bình ngày nay) bị tử trận vì bị dàn đá của quân Mạc trên núi đá dựng đứng lăn đè chết (hiện nay còn có miếu thờ tướng Lê Quý Khu ở xã Minh Tâm). Bị vây chặt các ngả quân Mạc lương thảo khô kiệt, mấy lần phá vòng vây nhưng không thành. Ở thế cùng quân Mạc hoàng hậu cùng hai công chúa không chịu rơi vào tay giặc đã nhảy xuống Hát Giả Vuồng (gần Cốc Lại) trên sông Dẻ Rào tự vẫn. Xác công chúa thứ ba là Hoa Dung trôi đến Hoằng Gioòng được nhân dân vớt lên chôn cất và sau lập miếu thờ ở Cầu Khanh (cạnh đường 203 - Cao Bằng Pác Bó, cây số 11).

Miếu thờ Công chúa Mạc Thị Hoa Dung ở Cầu Khanh. Ảnh: www.caobangpro.com

Công chúa thứ 2 đẹp như tiên trôi đến Mục Mã được vớt lên và sau này lập miếu thờ gọi là miếu Cao Tiên (đằng sau Tỉnh Ủy, phố Xuân Trường thị xã Cao Bằng). Bà Hoàng Hậu, vợ Mạc Kính Vũ trôi đến Vương Phủ nhà Mạc ở phố Cao Bình, dạt vào bờ được dân vớt lên chôn cất, sau lập miếu thờ, nay là Miếu bà Hoàng ở cuối chợ Cao Bình. Còn công chúa cả là Mạc Thị Tuyết Lan khi chiến sự xảy ra, không kịp về Nả Lừ được, bèn theo hai mẹ con bà cấp dưỡng Trường quốc học Bản Thành về xã Nam Mẫu, Ba Bể, được tin cha là Mạc Kính Vũ chưa chết nên nàng đã về thành Phục Hòa. Khi 2 chị em (đi cùng con bà cấp dưỡng, về đến Phiêng Lầu thì bị ngất vì bị đói khát). Nùng Tông Lao nơi bản doanh của tướng Đinh Văn Tả được vua Lê giao cho ở Cao Bằng để truy quét tàn quân Mạc, đang vây hãm thành Phục Hòa đã cứu công chúa Tuyết Lan và con bà cấp dưỡng. Vì đẹp nết, đẹp người được làm tỳ thiếp trong trướng của tướng Tả. Có những đêm nằm cạnh tướng Tả giãi bầy tâm sự cùng Tuyết Lan. Quân Mạc đã đến bước đường cùng, nên lấy khoan dung tạo lối thoát. Tướng Tả bàn với Tuyết Lan muốn khéo dài cuộc vây hãm thì phải tổ chức sản xuất lấy lương thực nuôi quân và đề yên lòng binh sĩ đỡ nhớ nhà nên đã giao cho 2 cô tổ chức vui chơi giải trí, giữa quân và dân cùng cầy cấy, khuyên binh lính ở lại lâu dài lấy vợ người bản địa. Trong những đêm trăng sáng 2 cô tổ chức múa hát, lượn slướng, lượn Nàng Hai (nàng trăng). Vua Lê nghi ngờ tướng Tả án binh bất động bèn hạ lệnh cho tướng Tả phải hạ thành Phục Hòa vào mùa gặt năm 1685. Hai cô được tin nhảy xuống sông tự vẫn. Cô cả Tuyết Lan viết một bức thư để lại, tự thư mình là công chúa cả vua Mạc. Vì nặng ơn tướng Tả, không ủng hộ đánh thành là bất nghĩa, mà ủng hộ chống lại cha mình là bất hiếu, nên kết liễu đời mình để giãi bày tấm lòng với trời đất. Tướng Tả thương người đẹp tài hoa, tổ chức lễ tang chu đáo và tìm cách thuyết phục nhà Mạc quy thuận nhà Lê.

Miếu thờ Công chúa Mạc Thị Cao Tiên trên phố Xuân Trường - sát khuôn viên Tỉnh uỷ Cao Bằng

Chùa Cao Tiên khi xưa

Cuối năm 1685 thành Phục Hòa bỏ ngõ, quân Mạc hạ vũ khí xin hàng. Tướng Tả binh sĩ nhà Mạc được đối sử tử tế, tìm nơi ẩn tích, cấp tiền gạo cho về quê làm ăn. Tổng Lao được đổi tên thành xã Tiên Giao (Tuyết Lan đẹp như nàng tiên lại đang hát) sau xã đổi tên thành xã Tiên Thành. Thành Phục Hòa đổi là xã Quy Thuận (nhà Mạc quy thuận nhà Lê) và nay là xã Hòa Thuật thị trấn huyện Phục Hòa.

Ghi chú: Đinh Văn Tả quê Hải Dương. Hoàng Triều Ninh, Hoàng Triều Hoa quê ở Thanh Hóa cầm quân ưu binh ở Thăng Long có công dẹp loạn năm 1645 nên vua Lê Phong là Tả Hữu Vệ điện tiền chỉ huy sứ, tước Vũ Lưu Xuyên Bá . Quân ưu binh quê ở Thanh Hóa, Nghệ An quê của vua Lê - Chúa Trịnh. Các Tướng này trên lên dẹp Mạc ở Cao Bằng.

Set as favorite

Bookmark

Email this

Hits: 1211

Comments (0)

Subscribe to this comment's feed

Write comment

Name

Email

Website

Title

Comment

smaller | bigger

Subscribe via email (registered users only)

I have read and agree to the Terms of Usage.

Add Comment